سوال درموردجن و....ـ...

سوال: آيا به جز جن و انسان، موجود ديگري كه بتواند فكر كند وجود دارد؟ جواب: بله، افزون بر اين دو، فرشتگان نيز داراي شعور و ادراك هستند. به همين جهت برخي از آنها خداوند را عبادت ميكنند و برخي اوامر خداوند را در نظام هستي اجرا ميكنند. حتي عقيده برخي بر آن است كه فرشتگان نيز، مانند انسانها و جنها اختيار دارند. به اين معنا كه اگر چه در آنها يك ميل و لذت كه همان عبادت خداوند باشد نيست، امّا همين عبادت را به ميل خود انجام ميدهند. در واقع آنها ميتوانند عبادت نكنند اما چنين كاري انجام نميدهند. (معارف قرآن ،آيت اللّه مصباح يزدي، 1ـ3، ص 379، مؤسسه در راه حق.) سوال: چرا مشيت خدا، بر اين تعلق گرفته، كه جن از ديد ما مخفي باشد؟ جواب: هر موجودي، لوازم خاص خود را دارا است و هيچ چيزي را، نميتوان از لوازمش جدا كرد; مثلاً صوت، لوازمي دارد; صدا شنيده ميشود، اما ديده نميشود. ديدن، شرايطي ميخواهد، كه اگر آن شرايط را در موجودي نبود، آن موجود ديده نميشود; ما براي اين مطلب، نمونههاي زيادي داريم كه از جمله آنها جن است كه ساختار وجودي آنها چنين است كه قابل ديدن نيستند و البته اين به معناي خرافي بودن آنها يا وجود نداشتن آنها نيست; از اين رو اصل وجود جن، حقيقت دارد و نحوه وجودي آن اين گونه است كه در شرايط عادي، قابل ديدن با چشم نيست و به اصطلاح از جسم لطيفاند. موجوداتي زيادي هستند كه وجود دارند، اما قابل ديدن نيستند; همانطور كه دانشمندان ميگويند: چشم ما، رنگهاي محدودي را ميبيند، و گوش ما، صداهاي خاصي را ميشنود. رنگها و صداهايي كه با چشم و گوش ما قابل درك نيستند، بيشتر از مواردي است كه قابل دركند. (ر.ك: يكصد و هشتاد پرسش و پاسخ، آيت اللّه مكارم شيرازي، ص 553، نشر برگزيده.) از اين رو، مشيت الهي بر هر چيزي، طبق مقتضاي وجودي آن چيز تعلق ميگيرد; مثلاً لوازم وجودي آب،تر بودن و از لوازم وجودي روغن، چرب بودن است و مشيت الهي هم، اين گونه تعلق ميگيرد كه آب، خيس و روغن، چرب است. با اين همه، جن، ميتواند تمثل پيدا كرده به شكل چيز ديگري درآيد كه در آن صورت، ميتوان آنها را ديد. سوال: فلسفة خلقت جن چيست؟ جواب: اگر چيزي امكان ايجاد شدن را داشته باشد و خداوند به عنوان علت فاعلي توانايي ايجاد آن را داشته باشد اما آن را ايجاد نكند، نيافريدن با توجه به اين كه وجود خير است، منع از خير است و بخل محسوب مي شود و بخل از خداوند محال است. بنابراين هدف فاعل و خدا در افرينش جن، فيّاض بودن خداوند است و فياض بودن (كه علت نهايي آفرينش است) خارج از ذات خدا نيست، پس اگر سؤال شود كه چرا خداوند جن را آفريد، خواهيم گفت چون خدا است، پس علت نهايي خود خداوند است و اين سخن فلاسفه است كه مي گويند علت نهايي و علت فاعلي در افعال خداوند متحد است. شايد بتوان همين معنا را از برخي آيات استفاده كرد: "إليه يرجع الأمركلُّه؛(1) تمام كارها به او بازگردانده مي شود". در جاي خود ثابت شده است كه بين فياض بودن و آفرينش اختياري و ارادي خدا تلازم است. حال كه معلوم شد هدف خداوند از آفرينش جن يا موجودات ديگر، ذات خداوند است، پس هر چه غير از ذات به عنوان هدف ذكر شود، به عنوان هدف ابتدايي يا متوسط مطرح است؛ نه هدف حقيقي و نهايي، مثلاً خداوند مي فرمايد: هدف از خلقت جن، عبادت خدا است،(2) بلكه لازمه كمال فياض بودن خداوند اين است كه هر كمال ممكني را بيافريند او قبل از آفرينش انسان و جن، موجودات ديگري را به نام ملائكه آفريده كه از ابتداي آفرينش داراي همه كمالات ممكن بوده اند، يعني همه كمال ها را بالفعل دارا بوده اند، پس هرگز به كمال جديدي دست پيدا نمي كنند و مرتبه وجودي شان تكامل پيدا نمي كند، از اين رو انسان و جن را آفريد كه اين دو از ابتدا داراي همه كمالات نيستند اما به گونه اي هستند كه مي توانند به كمال ها برسند. كمالي كه اين دو با اختيار و انتخاب خود به دست مي آورند، از كمال اعطايي ملائك بالاتر است، پس هدف خداوند از آفرينش جن فياض بودن خداوند است و لازمة فياض بودن خداوند اين است كه اين نوع كمال را بيافريند.اما اين كه خدا انسان را آفريد و پيامبران هم از جنس انسان هستند، چرا جن را خلق كرد، مثل آن است كه سؤال كنيم چرا با وجود خلقت ملائكه و فرشتگان، خداوند انسان را خلق كرد، زيرا هم چنان كه در ابتدا پاسخ گفتيم، فياضيت خداوند اقتضاء مي كند هر چيزي را كه امكان ايجاد شدن داشته باشد، بيافريند. در غير اين صورت مستلزم بخل است كه از خداوند محال است. پي نوشت ها: 1. هود (11) آية 123.2. ذاريات (51) آية 56.
موضوعات مرتبط: درمورد وجود جن
برچسبها: جن